20 . حاج ملّا محمّد صادق قمى از اجلّه علما و صاحب مدرسه معروف در قم . ميرزا على اكبر فيض قمى در تاريخ قم كه به سال 1303 ق نگارش يافته مى نويسد : « جامع علوم و بارع همه فنون است ، چنان كه در هريك از فنون كمال رسوم افضال ، او را قدح معلّى بود . در اوايل جوانى رخت به اصفهان كشيد . قريب ده سال به تكميل علوم مقدّمات و رياضى و كلام و علوم ديگر اشتغال داشت . پس از آن روى به نجف اشرف كرد و در حوزه درس حجة الاسلام شيخ محمد حسن نجفى صاحب « جواهر الكلام » فقه و اصول را تكميل فرموده ، مجازاً مراجعت نمود . فيصل حكومات شرعيه اين بلد منوط به قلم ايشان بود تا در سنه 1298 ق به دار جنان خراميد » . صاحب « مختارالبلاد » مى افزايد : « غالب تلمّذش در اصفهان نزد مرحوم حاج شيخ محمّد تقى اصفهانى صاحب حاشيه « معالم » بود و قريب هفت سال در نجف به تكميل مبانى فقهى اشتغال داشت . سپس به قم آمده ، حدود چهل سال حكومت شرعى اين شهر با او بود تا در ماه شوال سال 1298 ق درگذشت و در مقبره شيخان قم كنار زكريا بن ادريس اشعرى مدفون گرديد . جنابش در تبحّر علوم ، خاصّه ادبيات در عصر خود ممتاز بود و همچنين در كثرت حفظ ، چنان كه اغلب « مقامات حريرى » را محفوظ بوده و در سجلات خود به مناسبت مى نگاشته » . « 1 » علامه ملا حبيب الله شريف كاشانى مى نويسد : « كان فقيها فاضلا رئيساً في قم ، وكان من تلامذة صاحب الجواهر ، وله مدرسة بناها بجنب داره » . « 2 » سيد على اصغر بروجردى مى نويسد : « هو الآن في قم رئيس مقدّم علي سائر علمائها سنّاً . . . مدرّس فاضل ، وله يد في الوعظ » . « 3 »

--> ( 1 ) . تربت پاكان قم ج 3 ص 1691 . ( 2 ) . لباب الالقاب ص 100 . ( 3 ) . طرائف المقال ج 1 ص 48 .